İstanbul’da,
Eminönü ile Karaköy arasında Haliç’in iki yakasını birleştiren köprü. İstanbul
yakasını Galata’ya bağlayacak köprü için ilk teşebbüs, ikinci Bâyezîd Han
zamanında yapılmıştı. 1502-1503 yıllarında bu düşünce ile köprü için proje de
hazırlanmasına rağmen yapıma geçilmemiş, teşebbüste kalmıştı.
Bundan
sonra üç asırdan fazla bir zaman zarfında herhangi bir teşebbüse geçilmedi.
Proje, Abdülmecîd Han zamanında tekrar ele alınıp, Bezm-i âlem Vâlide Sultan
tarafından Galata Eminönü arasında yaptırıldı. Bu köprünün tamâmı ahşap olup,
tersanede îmâl edilmişti. 22 Kasım 1845’de sultan Abdülmecîd Han köprüyü bizzat
açıp ilk olarak kendisi geçti. Bu sebeble köprüye târihte Mecidiye köprüsü denildi. Üç gün
süreyle ücretsiz geçiş yapıldıktan sonra, köprünün her iki başına konan
tahsildarlar vasıtasıyla 25 Kasım’dan îtibâren bahriye nezâreti adına mürûriye
(geçiş ücreti) alınmaya başlandı. Yayalardan 5, yüklü hamallardan 10, boş
beygirlerden 20, yüklü beygirlerden 40, koyun, keçi ve kuzudan 3 para, boş
arabalardan 2.5, yüklü arabalardan 5 kuruş geçiş ücreti alınıyordu.
On
sekiz yıl kullanılan bu köprünün yerine 1863’de ikinci köprü yapıldı. Abdülazîz
Han tarafından, yine ahşap ve tersanede yaptırılan bu köprü öncekinden daha
geniş ve gösterişliydi. Bu da on iki yıl kullanıldı.
Bu
tahta köprü de uzun zaman dayanamadığından, Abdülazîz Han’ın emriyle
Eminönü-Karaköy arasını bağlayan köprünün üçüncü defa yapımı için 1870 yılında
bir Fransız firmasıyla anlaşma imzalandı. Bu arada Alman-Fransız savaşının
çıkması sebebiyle ihale bir İngiliz firmasına devredildi. 1872’de yapımına
başlanan ahşap-metal karışımı köprünün yapımı, 28 Temmuz 1875’de kabataslak
tamamlandı. Ancak ayak bağlantılarının henüz bitmemiş olması, daha sonra
Abdülazîz Han’ın tahttan indirilmesi ve Rus savaşının çıkması gibi sebeplerle
köprünün yerine yerleştirilmesi gecikti. Bu bekleme devresinde Galata’nın
Kürkçü kapısı kıyılarında bekletilen köprü, Abdülhamîd Han tarafından yerine
koyduruldu. 105.000 altına mâl olan bu köprü, yirmi dört duba üzerinde
oturuyordu. Dört yüz seksen metre uzunluğunda ve on dört metre genişliğinde
olan bu köprü, 1912 yılma kadar kullanıldı.
Bugün
kullanılan Karaköy-Eminönü köprüsü Alman Man firmasına 1910-12 yılları arasında
yaptırıldı. İlk önceleri 237.000 altına yapım için firmayla anlaşılmasına
rağmen, sonradan tranvay yolları gibi unsurlar da eklenince köprünün maliyeti
250.000 altına çıktı. Dört yüz altmış metre uzunluğunda ve yirmi beş metre
genişliğinde olan bu köprü, on iki parçadan meydana gelir ve ortasında geniş
iki geçidi vardır. Dubalar ile köprü tablası arasındaki boşluklardan da
istifâde edilen bu köprünün yapımında, klasik Türk san’atlarından ilham alındı
ve projesi ona göre hazırlandı. 31 Mayıs 1930 Pazar gecesinden sonra ücretsiz
geçişe açılan ve sonradan çeşitli tadilât gören köprü, bugün de hizmet
vermektedir. Ancak yapılmaya başlanan yeni köprü bittiğinde, Galata Köprüsü adı
ile anılan bu târihî köprü kaldırılacaktır.
¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾¾
1) Rehber Ansiklopedisi; cild-11, sh. 300
2) Hayat Târih Mecmuası (1974-1, sayı-5, sh.
48)
3) Mecelle-i Umûr-i Belediyye; cild-3, sh. 859